Bebeklerde diş çıkarma: belirtiler, sıra, ne zaman başlar ve nasıl rahatlatılır?

Ne zaman başlar?

Bebekler arasında büyük fark vardır: bazı bebekler 3–4. ayda, bazıları 12. aydan sonra ilk dişini çıkarır. 12. ayı geçtiği hâlde hiç diş çıkmamışsa diş hekimi kontrolü uygundur; genellikle bir sorun yoktur, ama nadir durumlar erken fark edilir. Erken ya da geç çıkış zekâ ya da gelişimle ilgili değildir.

Süt dişlerinin çıkış sırası

Toplam 20 süt dişi vardır. 6 yaş civarında kalıcı birinci azılar süt dişlerinin arkasına, hiçbir süt dişi düşmeden sürer; bu dişler çoğu zaman süt dişi sanılır ve ihmal edilir.

Belirtiler

• Salya artışı, çene ve boyunda salyaya bağlı kızarıklık
• Diş etinde şişlik, kızarıklık, bazen mavimsi kabarcık (erüpsiyon kisti; genellikle kendiliğinden açılır)
• Her şeyi ağzına götürme, ısırma isteği
• Huzursuzluk, uyku düzeninde bozulma, iştahta azalma
• Hafif ısı artışı (38 °C'yi geçmez)

Diş çıkarmaya bağlanmaması gerekenler

Yüksek ateş, ishal, kusma, döküntü, öksürük ve sürekli ağlama diş çıkarmanın belirtisi değildir. Bu dönem bebeğin anneden geçen antikorlarının azaldığı ve her şeyi ağzına götürdüğü döneme denk geldiği için enfeksiyonlar sık görülür; belirtiler dişe bağlanıp gecikilmemeli, çocuk hekimine başvurulmalıdır.

Rahatlatmak için güvenli yöntemler

1. Soğuk diş kaşıyıcı: Buzdolabında soğutulmuş (dondurulmuş değil) silikon kaşıyıcı ya da temiz, soğuk bir bez.
2. Temiz parmakla diş eti masajı: Hafif basınç rahatlatır.
3. Soğuk yiyecek: Ek gıdaya geçmiş bebeklerde soğuk yoğurt ya da meyve püresi.
4. Salyayı silmek ve nemlendirici: Çene tahrişini önler.
5. Ağrı kesici: Belirgin huzursuzlukta çocuk hekiminin önerdiği dozda parasetamol; kendi başınıza başlamayın.

Önerilmeyenler

• Diş eti jelleri (lidokain, benzokain içeren): Bebeklerde ciddi yan etkiler bildirilmiştir; birçok ülkede kullanımı kısıtlıdır.
• Kehribar / diş çıkarma kolyeleri: Boğulma ve boğaz sıkışması riski taşır; etkinliği gösterilmemiştir.
• Dondurulmuş kaşıyıcılar: Diş etinde soğuk yanığı yapabilir.
• Bal, şekerli gıda ya da biberona şeker: Erken çocukluk çürüğüne yol açar; bal 1 yaş altında botulizm riski taşır.

İlk dişten itibaren bakım

• İlk diş çıkar çıkmaz günde iki kez, pirinç tanesi büyüklüğünde florürlü macunla, yumuşak bebek fırçasıyla temizleyin. 3 yaşından sonra bezelye büyüklüğü.
• Gece biberonu ve uykuda memede kalma, üst ön dişlerde hızlı çürüğe ("biberon çürüğü") yol açar; gece yalnızca su verin.
• Emzik ve kaşığı yalayıp bebeğe vermeyin; çürük bakterileri anneden bebeğe geçer.
• Emzik 2–3 yaşına kadar bırakılmalı; uzun süren parmak emme ve emzik çene gelişimini etkiler.

İlk diş hekimi ziyareti

İlk diş çıktıktan sonra, en geç 1 yaşında. Amaç muayene kadar ailenin bilgilendirilmesi ve çocuğun ortama alışmasıdır. Ayrıntı: Çocukta ilk diş muayenesi ve Çocuk diş hekimliği.