Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm): belirtiler ve gece plağı

Bruksizm, dişlerin farkında olmadan sıkılması ya da gıcırdatılmasıdır. Çoğunlukla uykuda olur ve kişi bunu ya bir yakınından duyar ya da diş hekimi aşınma izlerinden fark eder. Stres, uyku bozuklukları, kapanış sorunları ve bazı ilaçlar tetikleyicidir.

Belirtiler

• Sabahları çene, şakak ya da kulak önünde ağrı, yorgunluk
• Sık baş ağrısı, özellikle sabah
• Dişlerde düzleşmiş, kısalmış görünüm; kesici kenarlarda çentikler
• Soğuk hassasiyeti, diş eti kenarında çentik şeklinde aşınmalar
• Dolgu ve kaplamaların sık kırılması
• Çene ekleminde tıkırtı, ağzı açmada kısıtlılık
• Yanak içinde dişlerin izi, dil kenarında girintiler

Neden önemli?

Sıkma kuvveti, çiğneme kuvvetinin birkaç katına ulaşabilir. Mine aşınır, dişler kırılır, kaplamalar zarar görür, diş eti çekilir ve çene eklemi zorlanır. Uzun vadede dişlerin boyu kısalır ve yüz görünümü değişir.

Gece plağı

Ölçüye göre hazırlanan sert ya da yarı sert akrilik plak, gece takılır. Dişleri birbirinden ayırarak aşınmayı önler ve çene kaslarını gevşetir; sıkmayı tamamen durdurmaz ama zararını keser. Eczanelerdeki hazır plaklar yumuşak ve kalındır; uzun süreli kullanımda kapanışı bozabilir, önerilmez.

Diğer yaklaşımlar

• Stres yönetimi, uyku düzeni, akşam kafein ve alkolün azaltılması
• Gün içinde "dişler ayrı, dudaklar kapalı" farkındalığı
• Kapanış bozukluğu varsa ortodontik ya da protetik düzenleme
• Kas gevşetici uygulamalar ve fizyoterapi; dirençli vakalarda hekim değerlendirmesi

Aşınmış dişlerin onarımı

Bruksizm kontrol altına alındıktan sonra kısalmış dişler kompozit ya da porselen restorasyonlarla eski boyuna getirilebilir; plak kullanılmadan yapılan restorasyonlar kısa sürede zarar görür.

Uyku bruksizmi mi, gündüz sıkma mı?

İkisi farklı yönetilir. Uyku bruksizmi uyanma tepkileriyle (mikro-uyanmalar) ilişkilidir; horlama ve uyku apnesiyle birlikte görülebilir, bu durumda uyku hekimi değerlendirmesi gerekir. Gündüz sıkma ise dikkat gerektiren işler, ekran başı çalışma ve stresle olur; çoğunlukla ses çıkmaz, sadece sıkma vardır. Gündüz sıkmada plak yerine farkındalık egzersizleri (dişler ayrı, dil damakta) ve hatırlatıcılar daha etkilidir.

Çocuklarda bruksizm

Çocukların üçte birine kadarında uykuda gıcırdatma görülür; çoğu zaman süt dişlerinin değişimiyle ilişkilidir ve ergenlikte kendiliğinden azalır. Aşırı aşınma, ağrı ya da uyku bozukluğu (horlama, geniz eti) yoksa yalnızca izlenir; plak seçilmiş olgularda yapılır.

Bruksizm ve baş ağrısı

Sabah şakaklarda künt baş ağrısı, kulak önü ağrısı ve çene kaslarında hassasiyet; bazen migren sanılır. Çene kaslarının (masseter, temporal) gece sürekli kasılması kaynaklıdır; gece plağı ve kas gevşetme egzersizleriyle azalır. Şiddetli olgularda hekim çene kaslarına yönelik ek yöntemleri değerlendirir.

Aşınmış dişler nasıl onarılır?

• Hafif kesici kenar aşınması: kompozit bonding ile biçim tamamlanır
• Boyun bölgesinde çentikler (abfraksiyon): kompozit dolgu
• Belirgin madde kaybı ve kısalmış dişler: onley/kaplama ile dikey boyutun yeniden kazandırılması; önce plakla uyum testi
• Çatlak dişler: çatlağın derinliğine göre kaplama ya da kanal tedavisi

Onarım sonrası gece plağı şarttır; aksi hâlde yeni restorasyonlar da aşınır ve kırılır.

Günlük hayatta yapılabilecekler

• Akşam kafein ve alkolü azaltmak, yatmadan 1 saat önce ekranı kapatmak
• Gün içinde saatte bir "dişler temas ediyor mu?" kontrolü; temas varsa dil damakta, dişler ayrı
• Sakız çiğnememek, kalem/tırnak ısırmamak
• Yatmadan önce çene kaslarına 10 dakika sıcak uygulama
• Stres yönetimi; gerekirse psikolojik destek

Ne zaman ileri tetkik?

Uyku sırasında nefes durmaları, gündüz aşırı uykululuk ve yüksek sesli horlama bruksizme eşlik ediyorsa uyku apnesi araştırılır; apne tedavisi bruksizmi de azaltır. Ayrıntı: Gece plağı kimlere gerekir? · Çene eklemi ağrısı