Hamilelikte diş sağlığı: neler yapılabilir, nelere dikkat edilmeli?

Gebelikte hormonal değişiklikler diş etini plağa karşı daha duyarlı hâle getirir; kanama ve şişlik sık görülür. "Her gebelikte bir diş kaybedilir" inancı doğru değildir; diş sorunları gebelikten değil, bu dönemde artan iltihap ve aksayan bakımdan kaynaklanır.

Gebelik diş eti iltihabı

2. aydan itibaren başlayıp 8. aya kadar artabilir. Düzenli fırçalama, diş ipi ve gerekirse diş taşı temizliği ile kontrol altına alınır. Bazı gebelerde diş etinde iyi huylu bir büyüme ("gebelik tümörü") görülür; doğumdan sonra çoğunlukla küçülür.

Hangi dönemde ne yapılır?

• 1. üç ay: Organ gelişimi dönemidir; acil olmayan tedaviler ertelenir. Muayene, temizlik ve ağrıya yönelik acil işlemler yapılabilir.
• 2. üç ay (14–27. hafta): Tedaviler için en uygun dönemdir. Dolgu, kanal tedavisi, çekim ve diş eti tedavileri güvenle yapılabilir.
• 3. üç ay: Uzun süre sırtüstü yatmak rahatsız edicidir ve ana damarlara baskı yapabilir; kısa seanslar ve hafif yan yatış tercih edilir. Acil olmayan işlemler doğum sonrasına bırakılabilir.

Anestezi ve ilaçlar

Lokal anestezi (lidokain) gebelikte güvenli kabul edilir; ağrılı bir dişin tedavisiz bırakılması daha risklidir. Ağrı kesici olarak parasetamol ilk tercihtir; antibiyotik gerekirse penisilin grubu kullanılabilir. Tüm ilaçlar kadın doğum hekiminin bilgisi dâhilinde alınmalıdır.

Röntgen

Dijital diş röntgeni çok düşük dozludur ve kurşun önlükle çekildiğinde bebeğe ulaşan doz ihmal edilebilir düzeydedir. Yine de yalnızca gerekli olduğunda çekilir; gebe olduğunuzu her zaman belirtin.

Bulantı ve kusma döneminde

Mide asidi mineyi aşındırır. Kusma sonrası hemen fırçalamak yerine su ya da bir çay kaşığı karbonat karıştırılmış suyla çalkalayıp 30 dakika sonra fırçalamak önerilir. Macun kokusu bulantı yapıyorsa kokusuz çocuk macunu denenebilir.

Beslenme

Sık ara öğün ve tatlı isteği çürük riskini artırır; şekerli atıştırmalar ana öğünle birlikte alınmalı, sonrasında ağız suyla çalkalanmalıdır. Kalsiyum ve D vitamini bebeğin diş gelişimi için önemlidir.

Gebelik planlarken

Mümkünse gebelikten önce diş kontrolü ve gerekli tedavilerin tamamlanması, gebelik boyunca sorun yaşama olasılığını azaltır.

Gebelikte sık görülen ağız sorunları

• Gebelik gingivitisi: Gebelerin yarısından fazlasında; kanama ve şişlik, 2. üç ayda artar, doğumdan sonra azalır. Tedavisi: temizlik ve özenli ev bakımı.
• Gebelik tümörü (piyojenik granülom): Diş etinde kırmızı, kolay kanayan, zararsız büyüme; çoğu doğumdan sonra küçülür, rahatsızlık veriyorsa alınır.
• Mine aşınması: Sık kusma mide asidiyle mineyi eritir; kusma sonrası fırçalamayıp karbonatlı suyla çalkalamak korur.
• Çürük artışı: Sık ara öğün ve tatlı isteği; florürlü macun ve öğün aralarında su.
• Diş sallanması hissi: Bağ dokusu gevşemesine bağlı, geçicidir; diş eti hastalığından ayırt edilmelidir.

Hangi işlem hangi dönemde?

İlaçlar

Lokal anestezi (lidokain, adrenalinli dahil) güvenlidir. Ağrı kesici olarak parasetamol ilk seçenektir; ibuprofen özellikle 3. üç ayda kullanılmaz. Penisilin grubu ve klindamisin gibi antibiyotikler gerektiğinde reçete edilebilir; tetrasiklinler yasaktır. Her ilaç kadın doğum hekiminizin bilgisi dahilinde kullanılmalıdır.

Doğumdan sonra ve emzirme

Emzirirken diş tedavileri ve lokal anestezi güvenlidir; bebeğe geçen miktar ihmal edilebilir düzeydedir. Beyazlatma gibi seçmeli işlemler emzirme sonrasına bırakılabilir. Annenin çürük bakterileri bebeğe kaşık/emzik yoluyla geçer; annenin ağız sağlığı bebeğin çürük riskini doğrudan etkiler. Bkz. Bebeklerde diş çıkarma.

Gebelik ve erken doğum ilişkisi

Tedavi edilmemiş periodontitis ile erken doğum ve düşük doğum ağırlığı arasında ilişki bildirilmiştir; gebelikte diş eti tedavisinin güvenli olduğu gösterilmiştir. Gebelik planlayanların önceden muayene olması, gebelikte acil tedavi ihtiyacını azaltır.