Diş hassasiyeti: soğukta sızlayan dişlerin nedenleri ve çözümleri

Dişin mine tabakasının altındaki dentin, küçük kanalcıklarla dişin sinirine bağlıdır. Mine aşındığında ya da diş eti çekilip kök yüzeyi açığa çıktığında bu kanalcıklar dış etkenlere açılır; soğuk, sıcak, tatlı ve dokunma sinire kadar ulaşır ve kısa süreli keskin bir sızlama oluşur.

Nedenler

• Diş eti çekilmesi: Kök yüzeyinde mine yoktur; sert fırçalama ya da diş eti hastalığı çekilmeye yol açar.
• Mine aşınması: Asitli içecekler, reflü, sık kusma, diş sıkma ve sert fırça.
• Çürük ve kırık: Dentine ulaşan çürükler ve çatlaklar.
• Yeni dolgu ya da kaplama: İşlem sonrası birkaç hafta geçici hassasiyet olağandır.
• Beyazlatma: Uygulama sırasında ve sonraki günlerde geçici.
• Diş taşı temizliği sonrası: Taşın kapattığı yüzeyler açığa çıkar; 1–2 haftada azalır.

Evde yapılabilecekler

1. Hassasiyet giderici macun: Potasyum nitrat ya da stannöz florür içerenler kanalcıkları tıkar ya da siniri yatıştırır; etkisi 2–4 haftalık düzenli kullanımla görülür. Macunu sızlayan bölgeye parmakla sürüp beklemek etkiyi artırır.
2. Yumuşak fırça, hafif baskı: Yatay ve sert fırçalama diş eti kenarında çentik açar. Elektrikli fırçada basınç sensörü işe yarar.
3. Asitli içeceklerden sonra hemen fırçalamamak: Asit mineyi yumuşatır; 30 dakika beklenir, arada su ile çalkalanır.
4. Diş sıkma varsa gece plağı.

Klinikte yapılanlar

Açık kök yüzeylerine flor verniği ya da hassasiyet giderici ajanlar uygulanır; belirgin çentikler kompozit dolgu ile kapatılır; çekilme fazlaysa diş eti grefti düşünülür. Çürük ve çatlak kaynaklı hassasiyette asıl neden tedavi edilir.

Ne zaman muayene?

• Sızlama uyarandan sonra 30 saniyeden uzun sürüyor ya da kendiliğinden başlıyorsa (sinir iltihabı olabilir)
• Tek dişte ısırma ağrısı varsa (çatlak olabilir)
• Diş eti çekilmesi ilerliyorsa
• Hassasiyet macununa rağmen 4 hafta içinde düzelme yoksa

Hassasiyet mi, çürük mü, çatlak mı?

Mine aşınmasının gizli nedenleri

• Reflü: Mide asidi özellikle arka dişlerin iç yüzlerini aşındırır; gastroenteroloji ile birlikte ele alınır.
• Sık asitli içecek: Gazlı içecekler, enerji içecekleri, limonlu su, meyve suyu; "sağlıklı" görünen elma sirkesi ve limon kürleri dahil.
• Yeme bozuklukları ve sık kusma.
• Beyazlatıcı/aşındırıcı macunlar, kömür ve karbonat.
• Diş sıkma: Boyun bölgesinde çentikler.

Hassasiyet macunları nasıl kullanılır?

Potasyum nitratlı macunlar sinir uyarımını azaltır (2–4 haftada etki); stannöz florür ve arjinin içerenler kanalcıkları tıkar (daha hızlı). Etkili kullanım: günde iki kez, fırçaladıktan sonra çalkalamadan tükürmek; hassas bölgeye parmakla sürüp 1 dakika beklemek. Etkisi kullanım sürdükçe devam eder; kesilince haftalar içinde hassasiyet dönebilir.

Klinikte kalıcı çözümler

• Flor verniği / hassasiyet giderici ajan: 3–6 ayda bir tekrarlanır
• Bağlayıcı (bonding) uygulaması: Açık dentin kapatılır; birkaç dakika
• Kompozit dolgu: Belirgin boyun çentiklerinde
• Diş eti grefti: Çekilme ilerlemişse kök yüzeyi örtülür
• Gece plağı: Sıkmaya bağlı çentik ve hassasiyette
• Lazer uygulamaları: Seçilmiş olgularda kanalcıkların kapatılması

Diş taşı temizliği ve beyazlatma sonrası hassasiyet

Her iki işlem sonrasında da geçici hassasiyet olağandır; 1–2 haftada azalır. Beyazlatma öncesi 2 hafta hassasiyet macunu kullanmak yan etkiyi belirgin azaltır. Ayrıntı: Diş eti çekilmesi · Diş taşı temizliği zararlı mı?