راهنما · لثه
آیا جرمگیری به دندانها آسیب میزند؟ چند وقت یک بار باید انجام شود؟
آیا جرمگیری (تارتار زدایی) به مینا آسیب میزند، علت حساسیت و احساس فاصله پس از عمل، فراوانی توصیهشده و عاداتی که تشکیل جرم را در خانه کم میکنند.
خیر. جرمگیری با سر اولتراسونیک و ابزار دستی فقط پلاک سفتشده (تارتار) را برمیدارد؛ به مینای سالم آسیب نمیزند. حساسیت و احساس فضای خالی بین دندانها پس از عمل از آشکار شدن سطوحی است که جرم پوشانده بود و موقتی است. برای بیشتر بزرگسالان هر ۶ ماه، در افراد با بیماری لثه هر ۳–۴ ماه توصیه میشود.
جرم چیست، چرا تشکیل میشود؟
روی دندانها هر روز لایه نرمی به نام پلاک باکتریایی تشکیل میشود. پلاکی که با مسواک و نخ برداشته نمیشود با مواد معدنی بزاق طی ۲۴–۷۲ ساعت شروع به سفت شدن میکند و به جرم (تارتار، کلکولوس) تبدیل میشود. جرم با سطح زبرش چسبیدن پلاک جدید را آسان میکند؛ لثه را تحریک میکند، به خونریزی، تحلیل و به مرور تحلیل استخوان نگهدارنده دندان (پریودنتیت) منجر میشود. با مسواک برداشته نمیشود؛ فقط در مطب تمیز میشود.
جرمگیری به دندان آسیب میزند؟
دستگاه اولتراسونیک با ارتعاش جرم را میشکند و با آب دور میکند؛ ابزار دستی زبریهای باقیمانده را صاف میکنند. این ابزارها طوری طراحی شدهاند که جرم سفت را بردارند اما به مینا آسیب نزنند. باورهای «دندانها را نازک میکند»، «دندانها را لق میکند»، «فاصله دندانها را باز میکند» درست نیستند:
- احساس فاصله: جرم فضاهای بین دندانها را پر و لثه را عقب رانده بود. با برداشته شدن جرم فضا قابل مشاهده میشود؛ لثه طی چند هفته بهبود مییابد.
- احساس لقی: در دندانهایی که جرم مانند «آتل» به هم بسته بود و در واقع حمایت استخوانیشان کم شده، پس از جرمگیری حرکت متوجه میشود؛ علت جرمگیری نیست، بیماری لثه از پیش موجود است.
- حساسیت: سطوح ریشه آشکارشده به سرما حساساند؛ در ۱–۲ هفته کم میشود، خمیردندان ضدحساسیت کمک میکند.
- خونریزی: لثه ملتهب حین جرمگیری خونریزی میکند؛ این نشانه ضرورت جرمگیری است. طی چند روز قطع میشود.
عمل چگونه انجام میشود؟
- معاینه و در صورت نیاز رادیوگرافی؛ اندازهگیری پاکتهای لثه.
- برداشتن جرمهای روی دندان و لبه لثه با سر اولتراسونیک.
- تمیز کردن ظریف با ابزار دستی؛ در پاکتهای عمیق صاف کردن سطح ریشه (کورتاژ)، با بیحسی موضعی و معمولاً در جلسه جداگانه.
- پالیش: سطح صاف میشود، چسبیدن پلاک جدید دشوار میشود.
- توصیههای مسواک و تمیز کردن بیندندانی.
جرمگیری ساده ۲۰–۴۰ دقیقه طول میکشد؛ بیحسی لازم نیست. در بیماران حساس میتوان بیحسی سطحی یا موضعی استفاده کرد.
چند وقت یک بار؟
- لثه سالم: هر ۶ ماه کنترل و در صورت نیاز جرمگیری.
- سابقه بیماری لثه، سیگار، دیابت، تشکیل سریع جرم: هر ۳–۴ ماه.
- کسانی که در درمان ارتودنسیاند، باردارها: با فواصلی که پزشک تعیین میکند، معمولاً مکررتر.
کاهش تشکیل جرم در خانه
- مسواک دو بار در روز، ۲ دقیقه، با زاویه ۴۵ درجه نسبت به لبه لثه
- هر روز نخ دندان یا مسواک بیندندانی — جرم بیشتر بین دندانها و پشت دندانهای جلوی پایین جمع میشود
- خمیردندانهای حاوی کنترل تارتار تشکیل را کند میکنند، موجود را حل نمیکنند
- کاهش سیگار و نوشیدنیهای شیرین/اسیدی
در بارداری جرمگیری انجام میشود؟
بله، ایمن است و توصیه میشود؛ هورمونهای بارداری التهاب لثه را افزایش میدهند. ترجیحاً در سهماهه دوم برنامهریزی میشود. بیشتر: سلامت دندان در بارداری.
برای مراحل بیماری لثه و درمانها میتوانید صفحه درمان لثه را ببینید.
این مقاله صرفاً برای اطلاعرسانی عمومی است؛ تشخیص و درمان مناسب شما نیازمند معاینه دندانپزشک است.
چرا لثه خونریزی میکند و چه زمانی باید جدی گرفته شود؟
شایعترین علل خونریزی هنگام مسواک، تفاوت ژنژیویت و پریودنتیت، کارهایی که در خانه میتوان کرد و نشانههایی که معاینه میخواهند.
سلامت دندان در بارداری: چه کارهایی میتوان کرد و به چه نکاتی باید توجه کرد؟
تغییرات لثه در بارداری، کدام درمانها در کدام سهماهه ایمناند، رادیوگرافی و بیحسی، مراقبت در دوره تهوع.
بوی بد دهان چرا ایجاد میشود و چگونه برطرف میشود؟
علل داخلدهانی و خارجدهانی بوی بد مداوم دهان، کارهای خانگی، نقش تمیز کردن زبان و زمان نیاز به معاینه.