راهنما · کودکان
ارتودنسی در کودکان: اولین ارزیابی چه زمانی باید انجام شود؟
علت کنترل ۷ سالگی، مواردی که در دوره اولیه نیاز به مداخله دارند، اثر عادات و زمانبندی درمان.
اولین ارزیابی ارتودنسی حدود ۷ سالگی توصیه میشود: در این سن ثنایاهای جلو و مولرهای اول رویدهاند، مشکلات رشد فک زود تشخیص داده میشوند. در بیشتر کودکان درمان فوراً شروع نمیشود؛ فقط در مواردی مانند کراسبایت، ناهماهنگی بارز فک بالا/پایین، اثر مکیدن انگشت و کمبود جای جدی در ۷–۱۰ سالگی مداخله اولیه کوتاهی انجام میشود، درمان اصلی در ۱۱–۱۴ سالگی پس از تکمیل دندانهای دائمی اعمال میشود.
منتظر ماندن «تا همه دندانها عوض شوند» برای درمان ارتودنسی همیشه درست نیست. برخی مشکلات فک و ردیف در دوره رشد بسیار آسانتر هدایت میشوند؛ به همین دلیل برای اولین ارزیابی ارتودنسی حدود ۷ سالگی توصیه میشود.
چرا ۷ سالگی؟
در این سن مولرهای دائمی اول و ثنایاهای جلو رویدهاند؛ رابطه فکها با هم و اینکه دندانها جا میشوند یا نه قابل پیشبینی است. ارزیابی زودهنگام در بیشتر کودکان با نتیجه «فعلاً پایش کنیم» تمام میشود؛ اما در معدود مواردی که نیاز به مداخله دارند بهموقع شروع شده است.
مواردی که ممکن است مداخله زودهنگام بخواهند
- کراسبایت (بسته شدن دندانهای بالا داخل دندانهای پایین)، بهویژه یکطرفه
- تنگ بودن فک بالا، تنفس دهانی
- جلو بودن فک پایین (کلاس III)
- جلو بودن بارز ثنایاهای بالا — خطر افتادن و شکستن
- اپنبایت، مکیدن طولانی انگشت یا پستانک
- از دست رفتن زودهنگام دندان شیری و تنگ شدن جا
- نروییدن دندان دائمی یا روییدن از جای نادرست
درمانهای دوره اولیه
در این دوره هدف اصلاح تکتک دندانها نیست بلکه هدایت رشد است: دستگاههای گسترش کام، دستگاههای فانکشنال، فضانگهدارها و دستگاههای ترک عادت استفاده میشوند. مدت معمولاً ۶–۱۲ ماه است؛ سپس رشد پایش میشود.
دوره درمان اصلی
۱۱–۱۳ سالگی که بیشتر دندانها عوض شدهاند پرکاربردترین دوره برای درمان بریس ثابت یا الاینر شفاف است. جهش رشد در این دوره اصلاح روابط فک را آسان میکند. در کودکانی که مداخله زودهنگام شده این مرحله کوتاهتر و سادهتر میگذرد.
عادات
مکیدن انگشت و پستانک اگر پس از ۳–۴ سالگی ادامه یابد ثنایاهای بالا را جلو میراند و اپنبایت ایجاد میکند. تنفس دهانی (لوزه سوم بزرگ، آلرژی) کام را تنگ میکند؛ ممکن است ارزیابی گوشوحلقوبینی لازم باشد. فشار زبان و گاز گرفتن لب هم ردیف را تحت تأثیر قرار میدهند.
والدین چه میتوانند بکنند؟
- یک وقت ارزیابی ارتودنسی حدود ۷ سالگی
- هدایت به ترک پستانک و مکیدن انگشت تا ۳ سالگی
- بررسی گرفتگی بینی در کودکی که دهانش مدام باز است
- جلوگیری از از دست رفتن زودهنگام دندانهای شیری به دلیل پوسیدگی
درمان زودهنگام چگونه انجام میشود؟
- گسترش سریع فک بالا: در فک بالای تنگ و کراسبایت، دستگاهی که روی کام گذاشته میشود روزی یک دور چرخانده و در ۲–۴ هفته گسترش میدهد؛ ۴–۶ ماه ثابت میماند.
- دستگاههای فانکشنال: وقتی فک پایین عقب مانده، دستگاه متحرک منطبق با دوره رشد (Twin Block و غیره)، روزی ۱۲–۱۶ ساعت، ۹–۱۲ ماه.
- هدگیر / فیسماسک: اگر فک بالا عقب یا جلو باشد، دستگاههای خارجی هدایتکننده رشد؛ معمولاً عصر و شب استفاده میشوند.
- فضانگهدار و دستگاههای ترک عادت: حفظ فضا در از دست رفتن زودهنگام دندان شیری؛ برای قطع مکیدن انگشت و فشار زبان.
- بریس جزئی: فقط روی دندانهای جلو («2×4»)، در شلوغی بارز یا دندانهای جلوی بیرونزده با خطر ضربه.
درمان دوره نوجوانی
وقتی همه دندانهای دائمی رویدند (۱۱–۱۴ سالگی) درمان کامل با براکت یا الاینر شفاف انجام میشود؛ ۱۲–۲۴ ماه طول میکشد. جهش رشد در این دوره آخرین فرصت برای اصلاح رابطه فک است؛ در بزرگسالی همان مشکل ممکن است جراحی بخواهد. در کودکانی که مداخله زودهنگام دیدهاند این دوره کوتاهتر و کمپیچیدهتر میگذرد.
همکاری با درمان در کودکان
- دستگاههای متحرک مسئولیت کودک را میطلبند؛ مدت استفاده پیگیری میشود
- در درمان بریس التهاب لثه و تشکیل لکه سفید شایعترین مشکل است: مسواک بیندندانی، خمیردندان فلورایددار و جرمگیری ۳ ماهه
- در کودکان ورزشکار محافظ دهان سازگار با ارتودنسی
- غذاهای چسبنده و سفت براکت را میشکنند؛ براکت شکسته درمان را طولانی میکند
پرسشهای متداول والدین
دندانهای شیری نامرتباند، نگران باشم؟ فاصله بین دندانهای شیری طبیعی است و به معنای جا برای دندانهای دائمی است؛ دندانبندی شیری بدون فاصله و فشرده میتواند نشانه کمبود جای آینده باشد.
دندانهای جلوی دائمی از پشت درآمدند، شیری نیفتاد. شایع است؛ اگر دندان شیری طی ۲–۳ ماه نیفتد پزشک ارزیابی و در صورت نیاز میکشد.
درمان دردناک است؟ پس از تنظیم دستگاه ۲–۳ روز حساسیت؛ مسکن بهندرت لازم است.
بریس یا الاینر شفاف؟ بر اساس همکاری کودک و نیاز به هدایت رشد؛ بسیاری از موارد نوجوانی با الاینر شفاف قابل درماناند.
مرتبط: الاینر شفاف برای چه کسانی مناسب است؟ · نیشهای نهفته · ارتودنسی
این مقاله صرفاً برای اطلاعرسانی عمومی است؛ تشخیص و درمان مناسب شما نیازمند معاینه دندانپزشک است.
الاینر شفاف برای چه کسانی مناسب است و درمان چگونه پیش میرود؟
تفاوت درمان با الاینر و بریس، مواردی که نتیجه میدهد، قواعد استفاده و دوره نگهدارنده.
اولین مراجعه کودک به دندانپزشک: چه زمانی و چگونه آماده شویم؟
زمان اولین معاینه، روند مراجعه، کارهایی که والد باید و نباید بکند، مراقبت خانگی و توصیههای تغذیهای.
چگونه به کودک مسواک زدن بیاموزیم؟ راهنما بر اساس سن
از نوزادی تا دبستان در چه سنی چقدر خمیردندان، چه کسی مسواک میزند، کدام مسواک؛ پیشنهادهای عملی برای کودکان مقاوم.