راهنما · جراحی دهان
وقتی دندان شکست یا از جا درآمد چه باید کرد؟ گامهای اورژانسی
کارهایی که در ۳۰ دقیقه اول در دندانهای شکسته، ترکخورده، جابهجاشده یا کاملاً درآمده باید انجام شوند، نحوه انتقال دندان درآمده، تفاوت در دندان شیری کودک و گزینههای درمان.
دندان دائمی کاملاً درآمده باید بدون دست زدن به ریشه از قسمت تاج گرفته و در صورت امکان فوراً در حفرهاش گذاشته شود؛ اگر نمیتوان گذاشت باید در شیر یا بزاق منتقل و طی ۳۰–۶۰ دقیقه به دندانپزشک رسید. تکههای شکسته باید نگه داشته شوند، برای درد و تورم سرما اعمال شود، همان روز معاینه شود. دندانهای شیری اما سر جا گذاشته نمیشوند.
انواع شکستگی و فوریت
- ترک مینا / شکستگی کوچک گوشه: درد ندارد یا خفیف؛ اورژانسی نیست اما طی چند روز معاینه. اگر لبه تیز زبان را میبرد میتوان موقتاً با موم دندانپزشکی یا آدامس بدون قند پوشاند.
- شکستگی رسیده به عاج: حساسیت سرد-گرم؛ ترمیم طی ۱–۲ روز.
- شکستگی رسیده به عصب: نقطه صورتی/قرمز در سطح شکستگی، خونریزی، درد شدید. مداخله همان روز؛ مداخله زودهنگام شانس زنده ماندن دندان را زیاد میکند.
- جابهجایی / فرورفتگی / بیرونزدگی نسبی: همان روز؛ دندان سر جا نشانده و به دندانهای مجاور ثابت میشود (اسپلینت).
- درآمدن کامل (اولژن): دقیقهها مهماند — پایین را ببینید.
- شکستگی ریشه: از بیرون دیده نمیشود؛ درد گاز گرفتن و حرکت. تشخیص با رادیوگرافی، ثابت کردن.
۳۰ دقیقه اول در دندان دائمی کاملاً درآمده
- دندان را از قسمت تاج (سفید) بگیرید؛ به ریشه دست نزنید، نمالید.
- اگر کثیف است چند ثانیه با شیر یا سرم فیزیولوژی بشویید؛ آب شیر طولانی استفاده نمیشود، صابون/الکل هرگز.
- در صورت امکان دندان را فوراً در حفرهاش در جهت درست بگذارید و با گاز گرفتن ملایم پارچه یا دستمال تمیز سر جا نگه دارید. این گامی است که بهترین نتیجه را میدهد.
- اگر نمیتوانید بگذارید دندان را در شیر، در نبود آن در بزاق بیمار (نگه داشتن داخل گونه در کودکان به دلیل خطر بلع توصیه نمیشود) یا در سرم فیزیولوژی منتقل کنید. خشک نگذارید؛ آب حامل خوبی نیست.
- طی ۳۰–۶۰ دقیقه به دندانپزشک برسید. از قبل با کلینیک تماس بگیرید.
پزشک دندان را میگذارد، ۲ هفته با اسپلینت انعطافپذیر ثابت میکند، وضعیت کزاز را میپرسد، در صورت نیاز آنتیبیوتیک میدهد. در دندانهای درآمده معمولاً طی ۱–۲ هفته درمان ریشه لازم است؛ رادیوگرافیهای پیگیری ماهها ادامه دارد.
تفاوت در دندانهای شیری
دندان شیری کاملاً درآمده سر جا گذاشته نمیشود؛ میتواند به جوانه دندان دائمی زیرش آسیب بزند. با این حال معاینه لازم است: تکه شکسته مانده؟ دندانهای مجاور آسیب دیدهاند؟ جای دندان دائمی باید حفظ شود؟ در دندانهای شیری جابهجاشده یا فرورفته هم ارزیابی پزشک ضروری است. بیشتر: دندانپزشکی کودکان.
با تکه شکسته چه میشود؟
تکه را در شیر یا آب نگه دارید و بیاورید؛ در صورت مناسب بودن پزشک میتواند تکه را بچسباند، این طبیعیترین نتیجه را میدهد. اگر تکه نیست شکل با پرکردگی کامپوزیت تکمیل میشود؛ در از دست رفتنهای بزرگ لمینت یا روکش برنامهریزی میشود. ببینید پرکردگی و درمان ترمیمی.
برای درد و تورم
- کمپرس سرد از بیرون (۲۰ دقیقه اعمال، ۲۰ دقیقه استراحت)
- مسکن با مشورت پزشک؛ از آسپرین پرهیز کنید (خونریزی را زیاد میکند)
- غذاهای نرم، نجویدن از آن طرف
- در صورت بریدگی لب/زبان فشار با پارچه تمیز؛ برای خونریزی که در ۱۰ دقیقه بند نیاید اورژانس
اگر با ضربه سر همراه است
اگر از دست دادن هوشیاری، استفراغ، سرگیجه، خوابآلودگی یا فراموشی هست اول اورژانس؛ درمان دندان بعداً برنامهریزی میشود.
پیشگیری
در ورزشهای تماسی محافظ دهان ساختهشده با قالب، ترک عادت گاز گرفتن خودکار/ناخن/یخ، باز نکردن بسته با دندان. دندانهای پوسیده یا با پرکردگی بزرگ مستعد شکستناند؛ روکش بهموقع محافظ است.
این مقاله صرفاً برای اطلاعرسانی عمومی است؛ تشخیص و درمان مناسب شما نیازمند معاینه دندانپزشک است.
اولین مراجعه کودک به دندانپزشک: چه زمانی و چگونه آماده شویم؟
زمان اولین معاینه، روند مراجعه، کارهایی که والد باید و نباید بکند، مراقبت خانگی و توصیههای تغذیهای.
دندان عقل چه زمانی کشیده و چه زمانی نگه داشته میشود؟
مشکلات ایجادشده توسط دندانهای عقل نهفته و نیمهنهفته، معیارهای تصمیم کشیدن، روند عمل و بهبود.
ارتودنسی در کودکان: اولین ارزیابی چه زمانی باید انجام شود؟
علت کنترل ۷ سالگی، مواردی که در دوره اولیه نیاز به مداخله دارند، اثر عادات و زمانبندی درمان.