راهنما · عمومی
درد و تق مفصل فک (TMJ): علل، کارهای خانگی و درمان
علائم اختلالات مفصل گیجگاهی-فکی، رابطه با فشردن دندان و استرس، قفل شدن، تمرینها و اقدامات قابل انجام در خانه، درمان با پلاک و مواردی که بررسی بیشتر میخواهند.
تق در مفصل فک بهتنهایی بیماری نیست؛ اگر درد، محدودیت باز کردن دهان یا قفل شدن همراه باشد ارزیابی لازم است. بیشتر علل عضلانیاند (فشردن دندان، استرس، جویدن یکطرفه) و با رژیم نرم، گرمای موضعی، تمرینهای فک و نایتگارد طی ۲–۶ هفته بهوضوح بهبود مییابند. در قفل شدن مداوم، باز شدن زیر ۳ سانتیمتر یا درد پس از ضربه بررسی بیشتر انجام میشود.
مفصل فک چگونه کار میکند؟
مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ) مفصل جفتی است که فک پایین را به جمجمه وصل میکند و جلوی گوش قرار دارد. دیسک غضروفی میانی هنگام باز شدن فک همراه استخوان به جلو میلغزد. عضلات جونده، دیسک و رباطها با هم کار میکنند؛ مشکل در یکی بقیه را تحت تأثیر قرار میدهد.
علائم
- درد جلوی گوش، شقیقه، گوشه فک؛ صبحها بارزتر
- تق، تِرق یا صدای سایش در باز-بسته کردن
- محدودیت باز کردن دهان، انحراف فک به یک سمت، قفل شدن (باز یا بسته)
- خستگی جویدن، سردرد، پری/وزوز گوش، درد گردن
- سایش دندانها، سفتی عضلات فک صبح
علل
- عضلانی (شایعترین): فشردن/ساییدن دندان، استرس، جویدن یکطرفه، آدامس، باز ماندن طولانی دهان (درمان دندان، لولهگذاری)، اختلال وضعیت گردن.
- جابهجایی دیسک: دیسک به جلو لغزیده؛ هنگام باز شدن سر جا مینشیند (تق). در لغزش دائمی باز شدن محدود میشود.
- التهاب و دژنراسیون مفصل: استئوآرتریت، آرتریت روماتوئید.
- ضربه: ضربه به فک، خمیازه خیلی وسیع.
- مشکلات اکلوژن: دندانهای از دست رفته، پرکردگی/روکش بلند، شلوغی — میتوانند مشارکت کنند؛ بهتنهایی علت بودنشان نادر است.
تق خطرناک است؟
تق بیدرد در بخش قابل توجهی از جامعه وجود دارد و درمان نمیخواهد. درمان وقتی شروع میشود که درد و از دست رفتن عملکرد باشد. برای «از بین بردن صدا» جراحی در نظر گرفته نمیشود.
برنامه خانگی ۲–۴ هفتهای
- رژیم نرم: از غذاهای سفت، خام، چسبنده و آدامس پرهیز کنید؛ لقمهها را کوچک کنید، دوطرفه بجوید.
- گرمای موضعی: در درد عضلانی جلوی گوش و گوشه فک روزی ۲–۳ بار ۱۵ دقیقه حوله گرم؛ در تورم حاد سرما.
- وضعیت استراحت فک: زبان روی کام، دندانها جدا، لبها چسبیده. در طول روز مکرر کنترل کنید.
- تمرینها: باز و بسته کردن آهسته دهان در حد درد (۱۰×۳)، لغزاندن فک به راست-چپ، باز کردن کنترلشده با زبان روی کام؛ اگر درد را زیاد میکند رها کنید.
- محدود کردن خمیازه: هنگام خمیازه با گذاشتن مشت زیر چانه از باز شدن بیش از حد جلوگیری کنید.
- خواب: روی شکم نخوابیدن، تلفن را زیر چانه نگرفتن، مدیریت استرس.
- مسکن/شلکننده عضلانی کوتاهمدت: با توصیه پزشک.
درمان در مطب
- اسپلینت اکلوزال (نایتگارد): بار عضلانی را کم و مفصل را راحت میکند؛ در بیشتر موارد عضلانی و دیسکی گزینه اول. ببینید چه کسانی به نایتگارد نیاز دارند؟
- فیزیوتراپی: شل کردن عضله، درمان دستی، اصلاح وضعیت.
- تنظیم اکلوژن: تنظیم ترمیمهای بلند؛ تکمیل دندانهای از دست رفته.
- گزینههای پیشرفته: تزریق داخل مفصل، آرتروسنتز (شستوشوی مفصل)؛ جراحی در موارد بسیار کم.
چه زمانی بررسی بیشتر؟
در باز شدن دهان زیر ۳ سانتیمتر، قفل شدن مداوم، انحراف بارز هنگام باز شدن، سابقه ضربه، بیپاسخی به ۶ هفته درمان محافظهکارانه یا شک به بیماری مفصلی سیستمیک رادیوگرافی پانورامیک، توموگرافی یا MRI درخواست میشود؛ در صورت نیاز با جراحی فک و فیزیوتراپی برنامهریزی مشترک انجام میشود.
این مقاله صرفاً برای اطلاعرسانی عمومی است؛ تشخیص و درمان مناسب شما نیازمند معاینه دندانپزشک است.
الاینر شفاف برای چه کسانی مناسب است و درمان چگونه پیش میرود؟
تفاوت درمان با الاینر و بریس، مواردی که نتیجه میدهد، قواعد استفاده و دوره نگهدارنده.
چرا لثه خونریزی میکند و چه زمانی باید جدی گرفته شود؟
شایعترین علل خونریزی هنگام مسواک، تفاوت ژنژیویت و پریودنتیت، کارهایی که در خانه میتوان کرد و نشانههایی که معاینه میخواهند.
سلامت دندان در بارداری: چه کارهایی میتوان کرد و به چه نکاتی باید توجه کرد؟
تغییرات لثه در بارداری، کدام درمانها در کدام سهماهه ایمناند، رادیوگرافی و بیحسی، مراقبت در دوره تهوع.