راهنما · عمومی
آفت (زخم دهان) چرا ایجاد میشود، چگونه میرود؟ چه زمانی باید به پزشک رفت؟
علل و محرکهای آفت، تفاوتش با تبخال، مدت بهبود، اقدامات آرامکننده، مواردی که در آفتهای مکرر باید بررسی شوند و هشدار زخمهای بیش از ۲ هفته.
آفت زخم کوچک دردناک درون دهان با کف سفید-زرد و حلقه قرمز است؛ مسری نیست، اغلب طی ۷–۱۴ روز خودبهخود بهبود مییابد. استرس، گاز گرفتن، مسواک سفت، خمیردندانهای با سدیم لوریل سولفات، کمبود آهن/B12/فولات و برخی غذاها محرکاند. زخمهایی که بیش از ۲ هفته ادامه دارند، بسیار بزرگاند، مکرر عود میکنند یا با تب همراهاند نیاز به ارزیابی پزشک دارند.
آفت چیست، تفاوتش با تبخال چیست؟
آفت (استوماتیت آفتی عودکننده) زخم سطحی است که درون دهان — گونه، داخل لب، لبه زبان، زیر زبان — ایجاد میشود. مسری نیست، منشأ ویروسی ندارد. تبخال اما ناشی از ویروس هرپس است، معمولاً بیرون لب و در بافتهای سخت مانند لثه بهصورت تاولهای خوشهای ظاهر میشود، مسری است. افتراق درمان را تغییر میدهد.
انواع
- مینور: شایعترین (۸۰٪). ۲–۸ میلیمتر، طی ۷–۱۴ روز بدون جای زخم بهبود مییابد.
- ماژور: بزرگتر از ۱ سانتیمتر، عمیق، میتواند ۲–۶ هفته طول بکشد، میتواند جای زخم بگذارد.
- هرپتیفرم: زخمهای متعدد سر سوزنی؛ با تبخال اشتباه میشود اما ویروس نیست.
محرکها
- ضربه مکانیکی مانند گاز گرفتن گونه یا لب، مسواک سفت، پرکردگی/سیم اضافه
- استرس، بیخوابی، دورههای هورمونی (پیش از قاعدگی)
- خمیردندانهای حاوی سدیم لوریل سولفات (SLS)
- کمبود آهن، B12، فولات، روی
- غذاهای اسیدی و تند، شکلات، آجیل، توتفرنگی، گوجه (بسته به فرد)
- دوره ترک سیگار (افزایش موقت)
- برخی داروها (NSAID، بتابلاکرها)
در خانه چه میتوان کرد؟
- شستوشو با آب نمک ولرم یا آب جوششیرین چند بار در روز
- پرهیز از غذاهای اسیدی، داغ و تند؛ غذاهای نرم و خنک
- تغییر به خمیردندان بدون SLS، مسواک نرم
- ژل/خمیر محافظ داروخانهای روی زخم یا ژل با بیحسکننده موضعی (کوتاهمدت)
- دهانشویه ضدعفونیکننده (کلرهگزیدین) — محدود به ۱–۲ هفته، میتواند دندانها را رنگ کند
مالیدن مسکن، گذاشتن آسپرین روی زخم، «سوزاندن» با الکل یا لیمو بهبود را به تأخیر میاندازد.
در مطب
پزشک نوع زخم را تعیین میکند؛ اگر منبع ضربه وجود دارد (لبه تیز دندان، پرکردگی اضافه، سر سیم) اصلاح میکند؛ در آفتهای بزرگ یا بسیار دردناک میتواند خمیر یا دهانشویه حاوی کورتیکواستروئید کوتاهمدت تجویز کند؛ در موارد مکرر آزمایش خون (آهن، B12، فولات، روی، شمارش کامل) میخواهد و در صورت نیاز با داخلی/پوست همزمان ارزیابی میکند.
چه زمانی به پزشک؟
- زخمی که در ۲ هفته بهبود نمییابد — علل دیگر از جمله سرطان دهان باید رد شوند
- آفتهای بزرگتر از ۱ سانتیمتر، متعدد یا بیش از ۶ بار در سال عودکننده
- همراه با تب، بیحالی، یافتههای چشمی یا پوستی، زخمهای تناسلی (علل سیستمیک مانند بیماری بهجت بررسی میشوند)
- دردی که خوردن و نوشیدن را مختل میکند، بهویژه در کودکان
کاهش عود
ثبت دفترچه غذاهای محرک، خمیردندان بدون SLS، خواب منظم، مدیریت استرس، جبران ویتامینها و مواد معدنی کمبوددار با توصیه پزشک، اصلاح لبههای تیز دندان/پرکردگی. کنترل لثه و مخاط دهان بخشی از معاینه روتین است؛ در کنترلهای ۶ ماهه ضایعات داخل دهان هم ارزیابی میشوند.
این مقاله صرفاً برای اطلاعرسانی عمومی است؛ تشخیص و درمان مناسب شما نیازمند معاینه دندانپزشک است.
چرا لثه خونریزی میکند و چه زمانی باید جدی گرفته شود؟
شایعترین علل خونریزی هنگام مسواک، تفاوت ژنژیویت و پریودنتیت، کارهایی که در خانه میتوان کرد و نشانههایی که معاینه میخواهند.
سلامت دندان در بارداری: چه کارهایی میتوان کرد و به چه نکاتی باید توجه کرد؟
تغییرات لثه در بارداری، کدام درمانها در کدام سهماهه ایمناند، رادیوگرافی و بیحسی، مراقبت در دوره تهوع.
بوی بد دهان چرا ایجاد میشود و چگونه برطرف میشود؟
علل داخلدهانی و خارجدهانی بوی بد مداوم دهان، کارهای خانگی، نقش تمیز کردن زبان و زمان نیاز به معاینه.